mirror of
https://github.com/handsomezhuzhu/handsomezhuzhu.github.io.git
synced 2026-02-20 11:50:14 +00:00
11 KiB
11 KiB
第二章:集合论与二元关系
2.1 集合论
2.1.1 基础运算
- 并 (
\displaystyle A \cup B)、交 (\displaystyle A \cap B)、补 (\displaystyle \bar{A})、差 (\displaystyle A - B)。 - 对称差 (
\displaystyle A \oplus B):$\displaystyle A \oplus B = (A - B) \cup (B - A)$。- 属于 A 或属于 B,但不同时属于两者。
- 特性:
\displaystyle A \oplus A = \emptyset,\displaystyle A \oplus \emptyset = A, $\displaystyle A \oplus B = B \oplus A$。
2.1.2 集合恒等式证明技巧
- 子集互证法:证明
\displaystyle A=B即证\displaystyle A \subseteq B且 $\displaystyle B \subseteq A$。- 任取 $\displaystyle x \in A$,逻辑推导 $\displaystyle x \in B$。
- 集合演算法:利用集合恒等式(类似逻辑等值式)进行变形。
\displaystyle A - B = A \cap \bar{B}(最常用的变形)- 德摩根律:
\displaystyle \overline{A \cup B} = \bar{A} \cap \bar{B}
- 成员表法/特征函数法:
- 列出元素属于各集合的所有
\displaystyle 0/1组合,验证结果是否一致。
- 列出元素属于各集合的所有
2.1.3 幂集与笛卡尔积
- 幂集 $\displaystyle P(A)$:
\displaystyle A的所有子集构成的集合。- 若 $\displaystyle |A|=n$,则 $\displaystyle |P(A)| = 2^n$。
- 易错:
\displaystyle \emptyset \in P(A), $\displaystyle A \in P(A)$。
- 笛卡尔积 $\displaystyle A \times B$:有序对的集合。
- $\displaystyle |A \times B| = |A| \cdot |B|$。
- 不满足交换律:
\displaystyle A \times B \neq B \times A(除非\displaystyle A=B或为空)。
2.2 二元关系
2.2.1 关系的表示与基本性质
关系 \displaystyle R 是 \displaystyle A \times A 的子集。
- 表示法:集合表达式、关系矩阵 $\displaystyle M_R$、关系图 $\displaystyle G_R$。
五大基本性质 (必须熟练判断)
| 性质 | 定义 | 矩阵特征 | 图特征 |
|---|---|---|---|
| 自反性 | \displaystyle \forall x, (x,x) \in R |
主对角线全 1 | 每个节点都有自环 |
| 反自反性 | \displaystyle \forall x, (x,x) \notin R |
主对角线全 0 | 无自环 |
| 对称性 | \displaystyle (x,y) \in R \to (y,x) \in R |
对称矩阵 (\displaystyle M=M^T) |
所有边双向 |
| 反对称性 | \displaystyle (x,y) \in R \land (y,x) \in R \to x=y |
\displaystyle m_{ij}=1 \land i \ne j \Rightarrow m_{ji}=0 |
无双向边 |
| 传递性 | \displaystyle (x,y) \in R \land (y,z) \in R \to (x,z) \in R |
\displaystyle M^2 \le M (布尔乘) |
有路必达(形成捷径) |
2.2.2 关系矩阵详解
定义:设 $\displaystyle A = {a_1, a_2, \dots, a_n}$,关系矩阵 \displaystyle M_R 是一个 \displaystyle n \times n 的 0-1 矩阵。
- 若 $\displaystyle (a_i, a_j) \in R$,则 $\displaystyle m_{ij} = 1$;否则 $\displaystyle m_{ij} = 0$。
关系运算的矩阵表示
- 逆关系:
\displaystyle M_{R^{-1}} = (M_R)^T(转置矩阵)。 - 并集/交集:
\displaystyle M_{R \cup S} = M_R \lor M_S,\displaystyle M_{R \cap S} = M_R \land M_S(对应位置逻辑运算)。 - 复合关系:
\displaystyle M_{S \circ R} = M_R \cdot M_S(布尔矩阵乘法)。- 注意顺序:
\displaystyle S \circ R表示先\displaystyle R后 $\displaystyle S$,矩阵乘法也是\displaystyle M_R在前。 - 布尔乘法规则:$\displaystyle c_{ij} = \bigvee_{k=1}^n (a_{ik} \land b_{kj})$。
- 注意顺序:
- 幂运算:
\displaystyle M_{R^n} = (M_R)^n(布尔乘幂)。
2.2.3 关系性质的运算封闭性 (表 6.2)
| 运算 | 自反性 | 反自反性 | 对称性 | 反对称性 | 传递性 |
|---|---|---|---|---|---|
逆关系 \displaystyle R^{-1} |
是 | 是 | 是 | 是 | 是 |
交 \displaystyle R \cap S |
是 | 是 | 是 | 是 | 是 |
并 \displaystyle R \cup S |
是 | 是 | 是 | 否 | 否 |
差 \displaystyle R - S |
否 | 是 | 是 | 是 | 否 |
复合 \displaystyle R \circ S |
是 | 否 | 否 | 否 | 否 |
注:表中“是”表示该性质在运算下一定保持,“否”表示不一定保持。
2.2.4 关系的闭包
- 自反闭包
\displaystyle r(R) = R \cup I_A(矩阵:主对角线置1) - 对称闭包
\displaystyle s(R) = R \cup R^{-1}(矩阵:\displaystyle M \lor M^T) - 传递闭包
\displaystyle t(R) = R \cup R^2 \cup \dots \cup R^n(连通性)
Warshall 算法 (计算传递闭包的核心)
用于在计算机中高效计算 $\displaystyle t(R)$。
- 输入:
\displaystyle n \times n关系矩阵 $\displaystyle M$。 - 逻辑:
直观理解:第
for k from 1 to n: for i from 1 to n: for j from 1 to n: M[i,j] = M[i,j] or (M[i,k] and M[k,j])\displaystyle k轮循环尝试以节点\displaystyle k为中转站,如果\displaystyle i \to k且 $\displaystyle k \to j$,则建立\displaystyle i \to j的直达路径。
2.2.5 等价关系与划分
- 定义:满足 自反、对称、传递 的关系。
- 等价类 $\displaystyle [x]_R$:所有与
\displaystyle x有关系\displaystyle R的元素集合。 - 划分:
- 集合
\displaystyle A被划分为若干个不相交的子集,其并集为 $\displaystyle A$。 - 定理:等价关系与划分一一对应。等价类就是划分出的子集。
- 例:整数集上的模 3 同余关系,划分为
\displaystyle \{3k\}, \{3k+1\}, \{3k+2\}三类。
- 集合
2.2.6 偏序关系详解
- 定义:满足 自反、反对称、传递 的关系。符号 $\displaystyle \preceq$。
- 相关符号:
- $\displaystyle x \preceq y$:
\displaystyle x小于等于\displaystyle y(或\displaystyle x排在\displaystyle y前)。 - $\displaystyle x \prec y$:$\displaystyle x \preceq y \land x \ne y$。
- 可比:若
\displaystyle x \preceq y或 $\displaystyle y \preceq x$,则称\displaystyle x, y可比。 - 不可比:若既不
\displaystyle x \preceq y也不 $\displaystyle y \preceq x$,则称\displaystyle x, y不可比。
- $\displaystyle x \preceq y$:
- 覆盖关系:
- 若
\displaystyle x \prec y且不存在\displaystyle z使得 $\displaystyle x \prec z \prec y$,则称\displaystyle y覆盖 $\displaystyle x$。 - 哈斯图即是基于覆盖关系绘制的简化图。
- 若
哈斯图画法步骤
- 画出覆盖关系(即去掉所有自环和传递边)。
- 若
\displaystyle y覆盖 $\displaystyle x$,则将\displaystyle y画在\displaystyle x上方并连线。 - 方向默认向上,省略箭头。
特殊元素 (重要考点)
设 \displaystyle (A, \preceq) 为偏序集,$\displaystyle B \subseteq A$。
- 极小元:
\displaystyle B中没有比它更小的元素。$\displaystyle \neg \exists x \in B, x \prec a$。 - 极大元:
\displaystyle B中没有比它更大的元素。$\displaystyle \neg \exists x \in B, a \prec x$。 - 最小元:
\displaystyle B中所有元素都比它大。\displaystyle \forall x \in B, a \preceq x(若存在则唯一)。 - 最大元:
\displaystyle B中所有元素都比它小。\displaystyle \forall x \in B, x \preceq a(若存在则唯一)。 - 下界:
\displaystyle A中小于等于\displaystyle B中所有元素的元素。$\displaystyle \forall x \in B, l \preceq x$。 - 上界:
\displaystyle A中大于等于\displaystyle B中所有元素的元素。$\displaystyle \forall x \in B, x \preceq u$。 - 下确界 (GLB/Infimum):最大下界。符号
\displaystyle \inf B或 $\displaystyle \wedge B$。 - 上确界 (LUB/Supremum):最小上界。符号
\displaystyle \sup B或 $\displaystyle \lor B$。
示例:整除关系
设 $\displaystyle A = {1, 2, 3, 4, 6, 12}$,关系为整除 (\displaystyle |)。
- 哈斯图层级:
\displaystyle 12在顶;\displaystyle 4, 6在中;\displaystyle 2, 3在下;\displaystyle 1在底。 \displaystyle 2和\displaystyle 3不可比。- 子集
\displaystyle \{2, 3\}的上界是 $\displaystyle 6, 12$,上确界是 $\displaystyle 6$。 - 子集
\displaystyle \{2, 3\}的下界是 $\displaystyle 1$,下确界是 $\displaystyle 1$。
格
- 定义:偏序集
\displaystyle (L, \preceq)中任意两个元素\displaystyle x, y都有确定的上确界 (\displaystyle x \lor y) 和下确界 (\displaystyle x \land y)。 - 性质:格可以看作代数系统,满足交换律、结合律、吸收律。
2.3 函数
2.3.1 函数的性质
- 单射:
- 定义:$\displaystyle f(a) = f(b) \Rightarrow a = b$。
- 判别:陪域中每个元素最多被 1 个箭头指到。
- 满射:
- 定义:$\displaystyle \forall y \in B, \exists x \in A, f(x)=y$。
- 判别:陪域中每个元素至少被 1 个箭头指到 (值域=陪域)。
- 双射:既单且满。
- 只有双射存在逆函数 $\displaystyle f^{-1}$。
2.3.2 复合函数
- $\displaystyle (g \circ f)(x) = g(f(x))$。
- 性质:
- 若
\displaystyle f, g都是单射,则\displaystyle g \circ f是单射。 - 若
\displaystyle f, g都是满射,则\displaystyle g \circ f是满射。 - 若
\displaystyle g \circ f是单射\Rightarrow f必为单射。 - 若
\displaystyle g \circ f是满射\Rightarrow g必为满射。
- 若
2.3.3 特殊函数与算法复杂度
- 取整函数:
- 向下取整 (Floor) $\lfloor x \rfloor$:小于等于
x的最大整数。 - 向上取整 (Ceiling) $\lceil x \rceil$:大于等于
x的最小整数。
- 向下取整 (Floor) $\lfloor x \rfloor$:小于等于
- 算法复杂度 (Big-O Notation):
- 定义:设
f, g是从整数集或实数集到实数集的函数。若存在常数C和 $k$,使得当x > k时,$\lvert f(x) \rvert \le C \lvert g(x) \rvert$,则称f(x)是 $O(g(x))$。 - 常见阶:$O(1) < O(\log n) < O(n) < O(n \log n) < O(n^2) < O(2^n) < O(n!)$。
- 判定技巧:
- 忽略系数:
7n^3是 $O(n^3)$。 - 只看最高次项:
n^2 + n + 1是 $O(n^2)$。
- 忽略系数:
- 定义:设
2.3.4 典型考题:等价关系的证明
题目:设 R 是集合 A 上的等价关系,证明 R \circ R 也是 A 上的等价关系。
证明思路:
- 自反性:
\because R自反 $\therefore \forall a \in A, (a,a) \in R$。- 故 $(a,a) \in R \circ R$(通过中间点 $a$),即
R \circ R自反。
- 对称性:
- 任取 $(x,y) \in R \circ R$,则
\exists t \in A使得 $(x,t) \in R \land (t,y) \in R$。 \because R对称 $\therefore (t,x) \in R \land (y,t) \in R$。- 交换顺序得 $(y,t) \in R \land (t,x) \in R \Rightarrow (y,x) \in R \circ R$。
- 任取 $(x,y) \in R \circ R$,则
- 传递性:
\because R传递,且R是等价关系 $\therefore R \circ R = R$(等价关系的幂运算封闭性)。R自身具备传递性,故R \circ R传递。- (注:若题目要求严格分布证明,需设
(x,y) \in R^2, (y,z) \in R^2推导(x,z) \in R^2)。